SÔNG NƯỚC MIỀN TÂY NAM BỘ

      25

Tây Nam bộ được ca ngợi là xứ sở của những dòng sông với nhì dòng đó là sông Tiền và sông Hậu. Giả dụ tính cả hầu hết nhánh sông phụ thì tây-nam Bộ tất cả 37 con sông với tổng chiều dài 1.708km, cùng 137 sông ngòi lớn có tổng chiều dài 2.780km. Vì vậy sông rạch đã để lại một vết ấn khá đậm nét trong đời sống sinh hoạt ý thức của người dân địa điểm đây.

Bạn đang xem: Sông nước miền tây nam bộ

Dấu ấn vào giao tiếp

*

Người miền Tây thường chọn cất nhà ven sông, kinh, rạch… như 1 nét văn hóa truyền thống cư trú. Ảnh: DUY KHÔI

Trong bí quyết nói năng hằng ngày, số đông từ ngữ đầy tuyệt hảo về sinh hoạt và văn hóa sông nước thường được sử dụng. Ví như người tây nam Bộ nói "lội bộ" vậy cho "đi bộ", do trước kia đường đi bộ chưa vạc triển, bạn ta hầu hết đi lại bằng ghe xuồng giả dụ là mặt đường xa, ví như đi gần thường đi bộ - mà trước đây mặt đường thường xuyên ngập nước đề xuất đi lại bì bõm trên tuyến đường ngập nước là bài toán thường. Tương tự, một người quen nghỉ ngơi xa đến thăm mặc dù đi bởi ôtô, tàu hỏa hay trang bị bay, fan ta cũng nói là "lặn lội" đến thăm. Cũng do dấu ấn sông nước cơ mà từ "xe đò" được sử dụng thay đến xe khách, gợi hình hình ảnh đò ngang, đò dọc ngày trước... Hay việc đi nhờ vào xe hiện nay cũng nói là "có giang" nói trại từ "quá giang" để chỉ vấn đề đi nhờ ghe ngày trước: “Chuyện vượt giang (nói trại là có giang) biến chuyển phổ biến, nhờ vào xuồng chuyển qua sông, nhờ cái ghe lạ đưa giùm quãng đường dài vào đôi ba ngày là dễ dàng, người quá giang được đối xử bình đẳng, cơm nước như chủ ghe, lẽ dĩ nhiên khi chủ ghe căng thẳng thì từ bỏ nguyện chèo chống tiếp sức”(1).

Ở vùng tây-nam Bộ, phương thức miêu tả dùng phần nhiều hình ảnh, hoạt động, đặc điểm có tương quan tới vùng sông rạch để đối chiếu hoặc sinh sản lối nói ẩn dụ, hoán dụ khá phổ biến. Vào trường phù hợp này, yêu cầu tìm thấy mối dây liên tưởng tương đương hay tương cận của hai đối tượng mới với cũ là rất có thể nhận ra ý biểu đạt. Ý mô tả này thiên về bốn duy hình ảnh nên dễ nhận biết và thông thường sẽ có sắc thái biểu cảm. Chẳng hạn như thay bởi vì gọi "anh em bạn rể", bạn dân vùng này quen thuộc nói "anh em cột chèo". Giải pháp nói này gợi lên hình hình ảnh quen ở trong về một vùng sông nước: fan đồng bằng dùng phương tiện dịch rời ghe, xuồng đính hai cọc (cột) chèo: một làm việc đằng mũi, một làm việc đằng lái cùng hình ảnh hai người bọn ông đứng chèo là cơ sở cho sự tiếp cận, gần gũi để trở thành đồng đội bạn rể vào một gia đình và cách nói anh em cột chèo là cảm nhận bao gồm sự ngay sát gũi, chân tình.

Còn nhiều mẩu chuyện liên tưởng độc đáo khác. Ví dụ như đi hớt tóc, chạm mặt người thợ chưa có tay nghề, mái đầu được cắt thường có những vệt tối, sáng nặng nề coi. Quan sát mái tóc bao gồm vệt đậm nhạt, bạn đồng bởi nghĩ tới nhỏ cá sặc rằn, một nhiều loại cá phổ biến, mà lại bảo "cái đầu sặc rằn". Hay như là ai ngơi nghỉ vùng sông nước mà chẳng đôi lần gặp gỡ phải hoặc tận mắt chứng kiến cảnh tượng chìm xuồng cùng với xuồng và toàn bộ những gì trong xuồng bị nước cuốn trôi đi mất. Trong cuộc sống xã hội, tín đồ ta cần sử dụng từ "chìm xuồng" để chỉ vấn đề bưng che một vụ việc tiêu cực nào này mà người ta mong mỏi giấu nhẹm đi, không nhằm lọt ra ngoài. Hoặc một vụ bài toán nào kia lý ra bắt buộc được giải quyết, nhưng vày những nguyên nhân tiêu cực, tín đồ xử lý vụ việc cố tình trì hoãn, không chịu giải quyết, tín đồ dân sông nước gọi đó là "neo" tuyệt "ngâm tôm". Neo là cần sử dụng một phương tiện nặng, có cạnh, móc thả xuống lòng sông, rạch để giữ lại ghe, xuồng sinh hoạt lại vị trí cũ, không trở nên trôi đi. Còn "ngâm tôm" là vẻ ngoài giữ tôm cá bên dưới nước, bởi chiếc lồng thả xuống sông, rạch, nhằm tôm cá có thể sống như ở môi trường xung quanh tự nhiên. Neo, ngâm là việc ứng xử tích cực trong cuộc sống; còn cách nói hình ảnh này lại sở hữu ý phê phán. Còn ai kia lắm mồm, lắm miệng, hoặc nói năng có vẻ linh hoạt, người dân đồng bởi bảo là "tép lặn, tép lội". Cách diễn đạt này làm tín đồ nghe có ấn tượng hình hình ảnh về sự nhanh nhẹn, nhanh lẹ trong nói năng, còn ý khen chê thì tùy ngôn cảnh biểu cảm...(2).

Dấu ấn trong nghỉ ngơi tín ngưỡng, lễ hội

Tục cúng Bà Cậu, cúng Cá Ông, lễ Tống Ôn, liên hoan Nghinh Ông... Là rất nhiều sinh hoạt sở hữu đậm lốt ấn sông nước.

Bà Cậu trong lòng thức dân gian là mọi vị thần chăm giúp những người sống bởi nghề liên quan đến sông nước mỗi lúc họ gặp gỡ bất trắc. Từ tinh thần này, những cái ghe yêu đương hồ gồm tục tùy chỉnh thiết lập bàn thờ Bà Cậu bên trên ghe để từng ngày hương sương cầu ao ước được phù trì bình an, tôm cá đầy khoang. Lễ trang bị cúng Bà Cậu hay là cặp vịt với lòng tin con vịt không bao giờ bị chìm, luôn vượt đều chướng ngại đồ trên sông. Từ tập tục phụng dưỡng Bà Cậu này mà những địa phương vùng tây nam Bộ có tổ chức triển khai lễ Tống Ôn để ước mong an toàn cho mái ấm gia đình và làng mạc xóm, cũng chính là cầu cho tất cả xóm làng một cuộc sống thường ngày ấm giàu có đầy.

Còn cá Ông, được những người sống bằng nghề biển khơi tin rằng hoàn toàn có thể cứu giúp bé người thoát ra khỏi những trận cuồng phong bão tố để an toàn vào bờ. Fan ta tin rằng, mỗi lúc ra khơi đánh bắt, hễ ghe thuyền gặp gỡ nạn sắp chìm thì kêu cá Ông là Ông lập tức mang đến cứu. Hằng năm các ngư dân ven bờ biển miền Tây đều phải có tổ chức tiệc tùng nghinh Ông. “Lễ bái cá Ông thường gồm 3 giai đoạn: lễ Nghinh Ông, lễ bái Tiền Hiền với Hậu Hiền, lễ Chánh tế, sau đó là phần vui chơi và ăn uống uống. Quang cảnh sinh hoạt Lăng Ông trong đợt nghỉ lễ được tổ chức triển khai hết sức bùng cháy rực rỡ và trang nghiêm. Các nhà trong vạn ghe nghề hầu hết kết hoa, treo đèn lồng, không ít người bày mùi hương án bao gồm nhang đèn, bánh trái, mâm xôi trước nhà. Những ghe thuyền hôm ấy đều đậu ngơi nghỉ bến, ko ra khơi làm cho nghề”(3). Rất có thể nói, lễ hội nghinh Ông hàng năm của ngư gia vùng biển tây nam Bộ đó là việc biểu lộ đạo lý uống nước nhớ nguồn, là để tạ ơn cá Ông đã giúp họ được an ninh trên bước đường mưu sinh. Với “Lễ nghinh Ông đó là dịp nhằm thỏa mãn nhu yếu đền ơn, báo nghĩa. Mẫu lõi hiện thực của tục thờ cúng cá Ông và việc tổ chức liên hoan hằng năm của cư dân ven biển có lẽ cũng là ở vị trí đó”(4).

Xem thêm: Bến Xe Trà Lan Viên Nha Trang, Xe Trà Lan Viên Sài Gòn Đi Nha Trang

Dấu ấn trong nghệ thuật dân gian

Ngày xưa, trên những dòng sông, gớm rạch ở tây nam Bộ, tối đêm vẳng công bố hò man mác của không ít người chèo ghe, hồ hết khách yêu mến hồ, những cô bé chở mặt hàng bông đi chợ, những anh chàng giăng câu, thả lưới. Môi trường thiên nhiên sông nước cũng đó là nơi giao lưu, chạm chán gỡ, trao đổi, ướm hỏi, tỏ tình:

Sông sâu sóng bủa trơn cò

Thương em vì bởi câu hò có duyên.

“Hò có khá nhiều giọng, giọng Bến Tre, giọng Rạch Giá, giọng cần Thơ... Và một giọng, mỗi cá nhân hò cũng một khác, tựa như chúng ta ngâm thơ vậy: khi bấm vào chỗ này, khi nhấn vào chỗ khác; dịp thì tình tứ, thời gian thì nghiêm trang... Cho nên hò là cả một thẩm mỹ và nghệ thuật và fan biết nghe có thể đoán được xứ sở, có khi quyền năng cùng trung khu sự người hò nữa”(5).

Ghe lui ngoài bến còn dầm,

Người thương đâu vắng địa điểm nằm còn đây?

Tóm lại, sông rạch ở tây-nam Bộ không những đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống đồ chất, mà còn đóng góp thêm phần hình thành đề nghị tính cách, lối sống, quan tiền niệm, tập quán… của người tây-nam Bộ.

HUỲNH HÀ

--------------------

(1) Sơn nam giới (1985), Đồng bởi sông Cửu Long nét sinh sống xưa, Nxb TP hồ Chí Minh, tr.38

(2) Huỳnh Công Tín (2012), Ấn tượng văn hóa truyền thống đồng bằng Nam Bộ, Nxb chính trị đất nước - Sự thật, Hà Nội, tr.35-38.

(3) Thạch Phương - hồ Lê - Huỳnh Lứa - Nguyễn vẻ vang (1992), văn hóa dân gian người việt ở phái mạnh Bộ, Nxb KHXH, Hà Nội, tr.95.

(4) Thạch Phương - hồ nước Lê - Huỳnh Lứa - Nguyễn quang Vinh, Sđd, tr.99.

(5) Nguyễn Hiến Lê (2002), Bảy ngày vào Đồng Tháp Mười, Nxb văn hóa Thông tin, tr.88-89.