Ghé Đình xem hát bội

Hoàn Đức – một người bạn trên Facebook của tôi – trong lần trú mưa ngoài công viên, tình cờ nhìn thấy bà con cô bác kéo nhau vào Đình thần Mỹ Phước (phường Mỹ Long, TP. Long Xuyên), bạn cũng hăm hở bước chân theo. Sau khi hòa mình vào không gian hát bội tại đình, bạn hào hứng chia sẻ hình ảnh lên Facebook. Khoảnh khắc “ghé đình xem hát bội” ấy đã truyền cảm hứng sang cho tôi!

Ghé Đình thần Bình Đức (phường Mỹ Bình) vào lúc chiều tà, tôi thơ thẩn trong khuôn viên đình, chờ ông Nguyễn Bá Trâm (Trưởng ban Lễ cúng đình kiêm thủ từ) thắp nhang xong. Ngước nhìn sân khấu cao quá đầu người, thiết kế toàn bằng gỗ sao nằm im lìm sau mấy cánh cửa, tôi tưởng tượng cảnh các nghệ sĩ đang buông lời hát, huơ tay múa chân diễn từng điệu bộ hào sảng, oai hùng. Khi hoàn tất công việc, nghe tôi trình bày ý định phỏng vấn, ông Trâm thoáng chút tiếc nuối: “Mấy tuần trước vừa cúng đình xong, phải chi cháu đến đúng thời điểm thì hay quá, có thể cảm nhận được không khí thực tế của chầu hát luôn”. Tôi ngại ngùng hẹn… năm sau, nhất định năm sau sẽ đến tham dự!

18922590-1349329975159538-5604757008066719249-o.jpg

Khung cảnh buổi hát bội do Hoàn Đức ghi lại

Nhấp ngụm trà đặc, ông bắt đầu câu chuyện: “Lễ cúng đình hàng năm nhằm tưởng nhớ công đức của các vị thần, anh hùng đã có công dựng nước và giữ nước, đem lại bình an cho người dân. Đình Bình Đức thờ thần Nguyễn Hữu Cảnh, người có rất nhiều công trạng trong đánh giặc, giữ yên bờ cõi. Các tuồng tích đều xoay quanh lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm của các anh hùng hào kiệt, nhắc nhở con cháu về giá trị của những tháng ngày bình yên hiện tại”. Rồi ông trải lòng thêm: Đã ngót nghét 50 năm, ông gắn bó với đình, tức là ít nhất 50 lần xem hát bội trong dịp lễ. Các vở tuồng mang lại cho ông những cảm xúc khác nhau: Vừa háo hức, thích thú với loại hình nghệ thuật dân tộc đặc sắc; vừa cảm động, nghẹn ngào khi hiểu rõ sự hy sinh của bậc tiền nhân; vừa hãnh diện, tự hào với biết bao công trạng người xưa để lại… Sau này, do phải tập trung thực hiện các nghi lễ cúng kiếng, ông không còn thảnh thơi ngồi xem hát nữa. Nhưng ông thuộc từng lời, từng lớp lang, điệu bộ, đố đoàn hát nào dám bỏ lớp!

Cuộc trò chuyện với ông Trâm khiến tôi nhớ lại những thông tin mà ông Trần Trọng Khiêm (Trưởng ban Trị sự PGHH xã Tấn Mỹ, Hương cả Đình thần Tấn Mỹ, Chợ Mới) đã chia sẻ với tôi ít hôm trước. Kể từ ngày thành lập đến nay, hầu như đình nào cũng giữ vẹn nguyên truyền thống hát bội trong lễ cúng. “Các tuồng tích được thay đổi hàng năm để tạo sự mới lạ, nhưng đều rất quen thuộc với người dân Việt Nam: “Lý Thường Kiệt bình Chiêm phá Tống”, “Trưng nữ vương”, “Bạch Đằng giang”, “Hào khí Lam Sơn”… Nếu đào tạo, lập hẳn một đoàn hát riêng chỉ để phục vụ cúng đình mỗi năm 1 lần thì khó duy trì lắm, nhất là kinh phí. Vì vậy, phương án hợp đồng với các đoàn hát chuyên nghiệp sẽ dễ dàng hơn. Nhưng người dân mình tinh ý lắm nghen. Đoàn nào hát hay, dân coi đông rần rần đến vãn tuồng, dù khuya lơ khuya lắc. Còn đoàn nào hát không thu hút, khán giả cũng lưa thưa” – ông Trâm tâm sự thêm.

Khi đặt câu hỏi “Trong xu thế hiện đại, liệu hát bội có còn thu hút người xem?”. Tôi nhận được câu trả lời tương tự nhau ở cả 2 ông Trâm và Khiêm: Chắc chắn vẫn thu hút. Người dân đến cúng đình vì niềm tin sâu sắc trong tâm linh, rằng vị thần hoàng hộ mệnh của dân làng, của địa phương sẽ dõi theo, giúp họ vượt qua khó khăn trong cuộc sống. Trong chuỗi hoạt động của lễ cúng, họ hào hứng hòa mình vào từng trò chơi dân gian, múa lân sư rồng, đua thuyền và xem hát. Hoàn toàn dễ dàng bắt gặp những ánh nhìn thích thú, say sưa theo dõi tuồng hát của những người từ cao niên, trung niên đến… trẻ vị thành niên. Cầm vật gì đó làm quạt để xua đi không khí oi nồng, xua muỗi, họ chăm chú theo dõi diễn biến, hoạt động của nhân vật. Có thể không nghe kịp từng lời hát, nói lối, nhưng quan sát những con người bằng xương bằng thịt oai nghiêm với cân đai, áo mão tầng tầng lớp lớp, râu tóc rậm rạp, đánh kiếm lẻng kẻng… cực kỳ vui mắt, vui tai!

“Hồi nhỏ, tôi hay chạy ra đình, lót dép ngồi coi hát, khuya lơ khuya lắc cũng không chịu về ngủ. Khoái nhất là mấy nhân vật tướng lĩnh, oai vệ! Coi xong, tôi hay tưởng tượng ra mình trở thành họ trông sẽ thế nào… Lớn lên, vừa lo toan công việc, lo chuyện gia đình, tôi không còn đi xem hát nữa. Nhưng những ký ức ấy luôn khắc sâu trong lòng, nhắc tôi nhớ về quê hương, cội nguồn, dẫu đã đi xa đến đâu”- anh Nguyễn Lệ Hùng (ngụ xã Khánh Hòa, Châu Phú) hồi tưởng. Nghe anh nói, tôi tự nhiên thấy mình thiệt thòi, bởi chưa từng có trải nghiệm như thế! Và tôi nhắc lại lời hẹn với chính mình: Sẽ đến (chứ không ghé) xem hát bội ở đình vào một dịp gần nhất, để góp phần duy trì, bảo tồn truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, của quê hương; để sân khấu hát bội không bao giờ bị lãng quên, nằm im lìm ở đâu đó…

Theo Báo An Giang

Bình luận